Lúa vừa trổ bông được vài ngày, bỗng dưng cổ bông teo tóp, bông bạc trắng – đó là dấu hiệu điển hình của bệnh đạo ôn cổ bông. Đây là bệnh nguy hiểm bậc nhất trên lúa, có thể làm giảm năng suất từ 40-50% nếu không được xử lý kịp thời. Bài viết này giúp bà con nhận biết sớm triệu chứng và chọn đúng thuốc đặc trị đạo ôn cổ bông để bảo vệ mùa vàng.
1. Bệnh đạo ôn cổ bông là gì?
Bệnh do nấm Pyricularia oryzae gây ra, tấn công vào đốt cổ bông và gié lúa ngay giai đoạn quyết định năng suất. Bà con vùng ĐBSCL thường gọi là bệnh khô cổ bông trên lúa, “lúa gãy cổ” hay “lúa bạc bông”.
Bào tử nấm phát tán theo gió và nước mưa, xâm nhập vào đốt cổ bông trong điều kiện mát và ẩm, làm tắc hoàn toàn dòng dinh dưỡng từ thân lên bông. Hậu quả là:
- Bông bạc trắng, hạt lép hoàn toàn nếu bệnh xuất hiện lúc lúa mới trổ.
- Hạt lửng, lép lẫn lộn nếu bệnh đến khi lúa đã vào sữa.
- Gãy cổ bông, bông rũ xuống khi bệnh nặng.
- Mất 40-50% năng suất, thậm chí mất trắng nếu không xử lý kịp.
Hình. Đạo ôn cổ bông trên lúa
2. Nhận biết triệu chứng bệnh đạo ôn cổ bông
Bà con thăm đồng sáng sớm sau những đêm có sương mù, quan sát kỹ vị trí đốt cổ ngay dưới bông:
- Ban đầu xuất hiện vết chấm nhỏ màu xám xanh hoặc nâu nhạt tại đốt cổ bông hoặc cổ gié (các nhánh phụ mang hạt).
- Vết bệnh lan rộng, chuyển sang màu nâu đậm rồi đen, bao quanh toàn bộ đốt cổ.
- Đốt cổ teo lại, hoại tử, không dẫn được nước và dinh dưỡng lên bông.
- Kết quả là bông bạc trắng, hạt không vào chắc.
Lưu ý quan trọng: Ruộng đã bị đạo ôn lá hồi đẻ nhánh thì nguy cơ bị đạo ôn cổ bông rất cao. Bào tử tích lũy từ vết bệnh trên lá, đến khi lúa trổ gặp điều kiện ẩm là bùng phát ngay. Kiểm soát đạo ôn lá tốt từ đầu vụ chính là cách phòng ngừa đạo ôn cổ bông từ gốc.
Hình. Triệu chứng bệnh đạo ôn cổ bông
3. Điều kiện để bệnh bùng phát
Nấm phát triển mạnh khi nhiệt độ mát 22 – 28°C, ẩm độ cao trên 90%. Bệnh thường bùng phát mạnh nhất vào vụ Đông Xuân, hoặc những giai đoạn giao mùa, sáng sớm sương mù nhiều, biên độ chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm cao.
Các sai lầm canh tác hay gặp nhất khiến bệnh lây lan:
- Sạ dày làm ruộng ẩm ướt liên tục, bào tử lây lan nhanh.
- Bón phân đón đòng (giai đoạn 35-45 ngày) mất cân đối, thừa đạm: Bà con nên sử dụng bảng so màu lá lúa (LCC), chỉ bón thêm đạm khi lá lúa ngả vàng lục. Nếu lúa đang quá xanh tốt, lá lơi (quặt), cần giảm đạm và tăng cường Kali để giúp cứng cây, vách tế bào vững chắc, hạn chế nấm bệnh xâm nhập.
- Không vệ sinh đồng ruộng kỹ: Mầm bệnh thường lưu tồn trong rơm rạ, lúa chét từ vụ trước hoặc lúa cỏ phát tán sang.
- Sử dụng giống nhiễm mà không tăng cường phun phòng.
4. Lịch phun ngừa 2 lần bắt buộc
Thuốc trừ bệnh không thể chữa lành bông đã bị bệnh – chỉ có tác dụng bảo vệ và ngăn lây lan. Vì vậy phải phun đúng thời điểm, dù ruộng chưa thấy bệnh:
- Lần 1 – Khi lúa trổ lác đác (khoảng 5% bông thoát): Đốt cổ bông vừa nhú ra, chưa có lớp bảo vệ, đây là lúc nấm xâm nhập dễ nhất. Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, phủ kín thân lá và bông.
- Lần 2 – Khi lúa trổ đều (80-90% bông thoát): Củng cố bảo vệ các bông trổ sau. Cách lần 1 từ 5-7 ngày.
Bỏ qua bất kỳ lần nào cũng làm giảm đáng kể hiệu quả bảo vệ.
5. Thuốc đặc trị đạo ôn cổ bông lúa – Tổ hợp BIMTIL 550SE + HANSAM 25SC
Kỹ thuật viên Ngọc Tùng khuyến nghị tổ hợp BIMTIL 550SE + HANSAM 25SC phun chung trong cùng một lần – vừa đặc trị bệnh, vừa tăng sức đề kháng và dưỡng xanh lá đòng để nuôi hạt chắc hơn.
BIMTIL 550SE – Đặc trị đạo ôn, chống lem lép hạt
- Hoạt chất: Tricyclazole 400 g/lít + Propiconazole 150 g/lít.
- Công dụng: Chuyên ngừa và trị đạo ôn lá, đạo ôn cổ bông và lem lép hạt trên lúa.
- Ưu điểm: Nội hấp và lưu dẫn mạnh, thấm sâu vào mô cây trong 1 giờ sau phun, không bị rửa trôi dù gặp mưa nhẹ. Hiệu lực kéo dài, giảm được số lần phun trong vụ.
- Liều dùng: 0,5 lít/ha (pha 25-30 ml/25 lít nước).
HANSAM 25SC – Dưỡng lá đòng, tăng sức đề kháng từ bên trong
- Hoạt chất: Pyraclostrobin 25% w/w – nhóm Strobilurin thế hệ mới.
- Công dụng: Kích thích cây sản sinh protein kháng bệnh tự nhiên; ức chế sản sinh Ethylene giúp lá đòng xanh lâu hơn, kéo dài quang hợp nuôi hạt chắc; thúc đẩy cây hấp thu đạm hiệu quả hơn.
Tại sao phối hợp với BIMTIL? BIMTIL tấn công nấm bệnh trực tiếp từ bên ngoài, HANSAM kích thích hàng rào kháng bệnh từ bên trong cây – hai cơ chế bổ trợ nhau, bảo vệ toàn diện hơn so với dùng đơn lẻ.
Cách pha và phun
Pha BIMTIL 550SE và HANSAM 25SC chung vào một bình phun. Phun phủ đều toàn bộ thân lá và bông.
- Lưu ý cực kỳ quan trọng: Phun vào sáng sớm hoặc chiều mát. Tuyệt đối tránh phun lúc trời nắng gắt hoặc khi lúa đang thụ phấn vào buổi trưa để tránh tình trạng nóng lúa, làm sượng bông hoặc cháy chóp lá.
Bệnh đạo ôn cổ bông xảy ra rất nhanh và thiệt hại không thể phục hồi sau khi bông đã bạc. Bà con hãy ghi nhớ 3 điều: thăm đồng thường xuyên để phát hiện sớm, phun ngừa đúng 2 lần theo lịch trổ bông, và chọn đúng thuốc đặc trị đạo ôn cổ bông lúa có hoạt chất nội hấp mạnh.
Cần tư vấn thêm về liều lượng hoặc lịch phun phù hợp với vùng canh tác của bà con, hãy liên hệ đại lý Ngọc Tùng gần nhất hoặc gọi tổng đài miễn phí 1800 0009.