Tin tức

Muỗi Hành hại Lúa ĐX

Thứ hai, 24/04/2017, 15:52 GMT+7

Tên khoa học: Orseolia oryzae (Wood-Mason)

Tên khác: Phachidiplosis oryzae (Wood-Mason)

Họ: muỗi năn (Cecidomyyiidae), bộ hai cánh (Diptera)

1. Phân bố.

Trên thế giới muỗi hành gây hại nghiêm trọng các vùng trồng lúa trên thế giới, đặc biệt Ấn độ, Indonesia, Myanma, Sri Lanka, Thái lan, Trung Quốc.

Ở Việt Nam, trước đây muỗi hành gây hại nặng Bình Trị Thiên, Quảng Nam, Đà Nẵng và một số tỉnh phía bắc. Năm 1983 ghi nhận xuất hiện ở Long An, Tiền Giang, Sóc Trăng. Năm 1984 muỗi hành phát sinh thành dịch ở Gò Công Đông (Tiền Giang), Mỹ Xuyên, Long Phú (Sóc Trăng) gây hại trên 3.000ha. Gần đây muỗi hành gây hại lúa vụ 3 ở vùng canh tác 3 vụ lúa trong năm khi thời gian gieo sạ vào khoảng tháng 6-7 trùng vào lúc mưa nhiều ở An Giang, Đồng Tháp, Tiền Giang.

 2. Ký chủ.

Ngoài lúa, muỗi hành còn có thể sinh sống trên lúa hoang, các loài cỏ như cỏ bắc, cỏ Paspalum, scrobilulatum, Ischaenum cilliare, Echinochloa, Leersia và Brachiaria.

3. Đặc điểm hình thái và sinh học.

  • Thành trùng cái dài 3-5mm, sải cánh rộng 8,5-9mm, bụng màu đỏ, thành trùng đực nhỏ hơn và có màu vàng nâu. Đầu rất nhỏ, hầu như bị mắt kép có màu đen choán hết. Râu đầu màu vàng, dạng chuỗi hạt. Chân dài màu nâu đậm. muỗi cái có thể sống 2-5 ngày, đẻ từ 100-200 trứng, trong khi muỗi đực sống từ 1-2 ngày.


Thành trùng muỗi hành

Thành trùng muỗi hành đực (trái) và cái (phải) đang đậu trên thân lúa

  • Trứng hình bầu dục 0,4-0,5mm, đẻ thành từng quả hoặc 3-4 cái mặt dưới lá gần chân của phiến lá, mới đẻ trứng màu trắng bóng gần nở chuyển sang màu đỏ tím bóng. Thời gian ủ trứng 3-5 ngày.


Trứng muỗi hành

  • Ấu trùng mới nở dài khoảng 1mm, lớn đủ sức dài 3mm, cơ thể màu hồng nhạt, có từ 3-4 tuổi phát triển từ 13-15 ngày. Nhộng dài 2-3 mm màu hồng nhạt sau chuyển thành màu hồng sậm khi sắp vũ hóa, có nhiều hàng gai ngược trên thân mình, thời gian nhộng 6-8 ngày. Vòng đời muỗi hành 26-35 ngày.

 ấu trùng 1 ngày tuổiấu trùng 5 ngày tuổiấu trùng 12 ngày tuổi
Ấu trùng 1 ngày tuổi           Ấu trùng 5 ngày tuổi               Ấu trùng 12 ngày tuổi 

  • Nhộng muỗi hành

    Lúc mới hình thành nhộng có màu vàng nhạt, rất mềm yếu còn gọi là giai đoạn tiền nhộng. Sắp vũ hóa nhộng có màu đỏ da cam. Đến ngày thứ 4 có thể phân biệt được nhộng đực và cái do sự khác biệt về kích cở cơ thể. Nhộng cái thường lớn hơn nhộng đực, chân nhộng cái ngắn chỉ kéo dài tới gốc đốt bụng thứ 5, trong khi chân nhộng đực kéo dài tới cuối bụng, đôi khi kéo dài qua đốt bụng cuối cùng. Cũng giống như giai đoạn ấu trùng, nhộng sống bên trong ống hành, ống hành dễ dàng nhận thấy bằng mắt thường khi nhộng được khoảng 2 ngày tuổi. Trên thân mình nhộng có 1 vài hàng gai ngược giúp nhộng có thể di chuyển lên xuống bên trong ống hành. Giai đoạn tiền nhộng có kích thước trung bình dài 3,89 ± 0,63 mm, rộng 0,98 ± 0,12 mm. Nhộng đực có kích thước trung bình dài x rộng là 3,38 ± 0,26x 0,99 ± 0,12mm, trong khi con cái là 4,50 ± 0,20 x 1,02 ± 0,09 mm.

 Giai đoạn tiền nhộng

Giai đoạn tiền nhộng                                  Nhộng 

 Nhộng vũ hóa chiu ra ngoài để lại vỏ nhộng trên ống hành

Nhộng vũ hóa chiu ra ngoài để lại vỏ nhộng trên ống hành 

 

4. Tập quán sinh sống và cách gây hại.

Thành trùng vũ hóa vào đầu mùa mưa, thường là ban đêm có thể bắt cặp ngay và đẻ trứng vài giờ sau đó và thích hoạt động vào ban đêm, ngày thường đậu các khóm lúa, gần mặt nước hay cỏ dại ở bờ ruộng. Thành trùng thường ăn sương đê để sống và bị thu hút nhiều bởi ánh sáng đèn và vào đèn nhiều lúc trăng tròn.

Trứng cần ẩm độ cao ( 80 – 90 % ) để phát triển và nở và thường nở vào buổi sáng.

Ấu trùng nhờ sương buổi sáng trên lá bò dần xuống bẹ đến đọt non hay chồi phụ và ăn đỉnh sinh trưởng của cây lúa. Trong khi chích hút đỉnh sinh trưởng của cây lúa ấu trùng tiết ra nước bọt kích thích cho bẹ của lá non nhất mọc dài ra thành ống tròn màu xanh lá cây nhạt, còn phiến lá chỉ là một mãnh nhỏ ở đầu ống. Ống dài khoảng 10-30 cm và có đường kính 1-2 mm, trong mỗi ống chỉ có 1 ấu trùng. Khoảng 7 ngày sau khi bị tấn công ống lúa sẽ mọc dài ra và tròn giống như cọng hành rất dễ nhìn thấy vì ống có màu xanh nhạt.       

Dảnh lúa bị muỗi hành gây hại sau 5 ngày

  

Dảnh lúa bị muỗi hành gây hại sau10 ngày

Muỗi hành thường tấn công cây lúa giai đoạn mạ đến nãy chồi tối đa. Chồi bị chích hư, kích thích cây lúa nãy chồi  mới. Lúa bị gây hại sớm sẽ mọc thêm chồi mới nhưng đôi khi là những chồi vô hiệu nếu có bông hạt lép nhiều.

Ống hành đã vươn ra khỏi bẹ lá lúa

Ống hành đã vươn ra khỏi bẹ lá lúa

Triệu chứng để nhận diện cây lúa bị muỗi hành gây hại, cây lúa bị lùn, đâm rất nhiều chồi, lá lúa xanh thẳm ngắn, dựng đứng và có nhiều cọng lúa giống cọng hành nằm bên trong đó.

Bụi lúa bị muỗi hành gây hại (trái) và không bị  gây hại (phải)

5. Các yếu tố ảnh hưởng đến mật số muỗi hành.

a. Thời tiết.

Đối với muỗi hành, ẩm độ là yếu tố quan trọng làm tăng khả năng sinh sản của thành trùng và khả năng phát triển của ấu trùng. Ấu trùng sẽ chết nếu không có những giọt sương đê hoặc những giọt nước mưa giúp chúng bò dần xuống và chuôi vào đọt lúa, do đó mưa nhỏ sương mù và trời có mây âm u rất thuận lợi cho muỗi hành phát triển.    

Ẩm độ thích hợp nhứt muỗi hành phát triển 85%-95%, nhiệt độ thích hợp nhứt 26-30.

b. Thức ăn.

Trên thế giới tìm được giống lúa kháng muỗi hành, nhưng muỗi hành có nhiều dòng sinh học từng địa phương khác nhau nên rất khó phát triển giống kháng.

c. Ong ký sinh: một số loại ong ký sinh cũng góp phần làm ảnh hưởng đến mật số muỗi hành trên đồng ruộng.

Ong ký sinh Platygastersp. (Hymenoptera: Platygasteridae) ký sinh trên nhộng muỗi hành

Ong ký sinhPropicroscytus oryzae kýsinh ấu trùng muỗi hành

6. Phương pháp phòng trị.

a. Biện pháp canh tác.

- Diệt cỏ xung quanh ruộng lúa

- Diệt lúa rài, lúa chét và gieo cấy sớm và đồng loạt rất cần thiết giảm mật số muỗi hành trên đồng ruộng.

-  Trồng lúa nãy chồi nhiều.

- Bón phân cân đối, tránh bón thừa phân đạm.

- Thăm ruộng thường xuyên giai đoạn mạ đến nãy chồi tối đa.

b. Biện pháp hóa học.

- Nhúng rễ mạ vào dung dịch thuốc trừ sâu lưu dẫn như Tungent 5 SC trước khi cấy 1 ngày.

- Sử dụng thuốc nhóm cúc tổng hợp trừ thành trùng và ấu trùng vừa mới nở Tungperin 50 EC,   Motox 10EC, Tungrin 10 EC, 20 EC.

-  Rãi thuốc hột lưu dẫn khi ruộng chủ động nước.

Bp. Kỹ thuật Công ty Ngọc Tùng